Ik laat de beker met hete koffie uit mijn handen vallen. Beker kapot, overal koffie – inclusief op mijn zorgvuldig uitgekozen kleding. “Het wordt weer zo’n dag,” verzucht ik hardop, terwijl ik naar de bruine vlek op mijn blouse kijk. De Wet van Murphy is weer van toepassing, of met andere woorden: alles wat fout kan gaan, zal fout gaan. Maar ik weet dat die gedachte ervoor zorgt dat het een self-fulfilling prophecy wordt. Focus ik op alles wat mis kan gaan, dan weet ik zeker dat er nog meer volgt. Alsof het universum denkt: “Je vraagt erom, dus hier heb je nog een extra portie pech.”
Gelukkig ben ik meer iemand van de mogelijkheden dus ik betrap mijzelf niet vaak op deze gedachte. Maar in verandertrajecten kom ik wel vaak mensen tegen die vooral kijken naar alles wat er mis kan gaan. De risico’s, de beren op de weg, de valkuilen die we vooral niet moeten onderschatten. En ja, dat heeft absoluut zijn waarde. Want als ik alleen maar kijk naar de mogelijkheden, loop ik het risico om te snel beslissingen te nemen en belangrijke signalen te missen. Maar als we alleen blijven hangen in het benoemen van problemen, gebeurt er uiteindelijk… helemaal niets.
Misschien herken je het wel. Je zit in een overleg over een nieuwe aanpak, en voordat je het weet is het een wedstrijdje ‘wie ziet de meeste beren?’ “Dat hebben we al eens geprobeerd.” “Daar hebben we geen tijd voor.” “Wat als het misgaat?” Voor je het weet, is de energie uit de ruimte verdwenen en voelt het alsof je in drijfzand terecht bent gekomen. Je wilt vooruit, maar elke stap lijkt zwaarder te worden.
Ik heb in de loop der jaren geleerd dat het doorbreken van dit patroon begint met bewustwording. Het moment dat ik mezelf hoor denken “het wordt weer zo’n dag”, weet ik dat ik een keuze heb. Blijf ik hangen in de pech, of kies ik ervoor om mijn aandacht te verleggen? Dat klinkt misschien simpel, maar het vraagt oefening – en soms een flinke dosis zelfspot. Want ja, ik heb ook wel eens gedacht dat ik een soort Murphy-magneet was. Maar inmiddels weet ik: hoe meer ik focus op wat er goed gaat, hoe vaker ik dat ook ga zien.
In teams werkt het precies zo. Alleen maar wijzen op wat er mis kan gaan, is als het continu herhalen van die ene pechdag. Het houdt iedereen gevangen in het oude patroon. Maar hoe kun je dat nou doorbreken, zonder de realiteit uit het oog te verliezen?
Een paar opties die ik zelf vaak inzet:
-
Maak ruimte voor beide stemmen
Begin een overleg eens met de vraag: “Wat kan er misgaan?” en schrijf alle zorgen op een groot vel papier. Maar draai het daarna om: “Wat kan er goed gaan? Waar worden we enthousiast van?” Door beide kanten expliciet te benoemen, ontstaat er ruimte om te kiezen waar je je energie op richt.
-
Gebruik de ‘ja, en…’-methode
In plaats van “ja, maar”, probeer eens “ja, en”. Dus niet: “Ja, maar dat lukt nooit”, maar: “Ja, en als het niet lukt, wat kunnen we dan proberen?” Het klinkt als een klein verschil, maar het maakt een wereld van verschil in de energie van het gesprek.
-
Vier kleine successen
We zijn vaak geneigd om alleen de grote mijlpalen te vieren, maar juist de kleine stapjes verdienen aandacht. Een collega die een nieuw idee aandraagt, een lastig gesprek dat tóch is gevoerd, een kleine verbetering in het proces – benoem het, vier het. Het zijn de lichtpuntjes die het verschil maken op dagen vol Murphy-momenten.
-
Zorg voor een reality check
Soms helpt het om een buitenstaander te vragen mee te kijken. Iemand die niet vastzit in het patroon van de groep en met een frisse blik kan benoemen wat er wél mogelijk is. Ik heb zelf vaak gemerkt dat een externe blik niet alleen nieuwe ideeën oplevert, maar ook helpt om vastgeroeste overtuigingen los te laten.
-
Sta stil bij je eigen invloed
Het klinkt misschien als een open deur: ik heb altijd invloed op hoe ik reageer. Ook als de koffie over mijn kleding druipt of het overleg weer verzandt in beren spotten. Soms is het enige wat je kunt doen, even diep ademhalen en jezelf de vraag stellen: “Wat heb ik nu nodig om weer in beweging te komen?”
Veranderen is nooit een rechte lijn.
Er zijn altijd dagen waarop alles tegen lijkt te zitten. Maar juist op die dagen kun je oefenen met het verleggen van je focus. Niet door problemen te negeren, maar door ze te erkennen én ruimte te maken voor mogelijkheden.
Dus de volgende keer dat je jezelf hoort denken “het wordt weer zo’n dag”, probeer dan eens bewust te kiezen voor een andere gedachte. Of, als je in een teamoverleg zit waar de Murphy-magneet weer op volle kracht werkt, stel dan eens de vraag: “Wat zou er gebeuren als we het nu eens anders aanpakken?”
En als je merkt dat je vastloopt in oude patronen, weet dan dat je niet de enige bent. Het is soms gewoon lastig om het tij te keren in je eentje. Wil je eens sparren over hoe je het patroon in jouw team kunt doorbreken? Neem gerust contact op. Ik denk graag met je mee – mét of zonder koffie (maar dan wel in een stevige beker).