Toen de telefoon voor de zoveelste keer ging en dezelfde hijger belde, besloot ik iets totaal anders te doen. Hij heeft daarna nooit meer gebeld.
Tijdens mijn studententijd woonde ik in een oud studentenhuis met vier meiden. Het was gezellig, levendig en soms een beetje chaotisch. Zoals dat gaat in oude huizen hadden we ook regelmatig ongewenste bezoekers: muizen en spinnen. Mijn huisgenoten waren daar doodsbang voor, dus vaak werd ik opgetrommeld voor de reddingsactie.
Maar de meest bijzondere bezoeker kwam niet door de voordeur.
We werden namelijk regelmatig gebeld door een man die er duidelijk plezier in had om vrouwen lastig te vallen. Mijn huisgenoten schrokken elke keer enorm en hingen zo snel mogelijk op. Achteraf besefte ik dat die reactie waarschijnlijk precies was waar hij op uit was.
De volgende keer dat de telefoon ging, nam ik op.
Heel rustig zei ik dat ik de hoorn naast de telefoon zou leggen, zodat hij rustig zijn ding kon doen. Als hij klaar was, zou ik wel weer terugkomen om op te hangen.
En dat deed ik ook.
Geen reactie.
Geen geschrokken stem.
Geen publiek.
Alleen stilte.
Hij heeft nooit meer gebeld.
Die ervaring is me altijd bijgebleven. Soms versterken we gedrag – online of offline – onbedoeld door de aandacht die we eraan geven. Door er niet in mee te gaan, verdwijnt het vaak vanzelf.
Een simpele les uit een studentenhuis, die verrassend vaak ook in het dagelijks leven en op het werk blijkt te kloppen.
Jaren later, toen ik me verdiepte in veranderprocessen, snapte ik waarom deze aanpak zo goed werkte. Het ging om iets wat gedragspsychologen de bekrachtigingscyclus noemen. Elk gedrag wordt in stand gehouden door wat erop volgt. Als je schrikt, boos wordt of juist probeert te overtuigen, geef je vaak precies de reactie die het ongewenste gedrag voedt.
Door die cyclus te doorbreken – door niet de verwachte reactie te geven – haalde ik de beloning eruit. Geen drama, geen energie, geen spanning. Alleen leegte. En dat was genoeg.
Ik zie dit patroon ook regelmatig terug in organisaties. Neem bijvoorbeeld een teamlid dat bij elke verandering begint te klagen. Niet omdat het echt zo erg is, maar omdat klagen een bepaalde functie heeft: aandacht krijgen, invloed uitoefenen, of misschien zelfs erkenning voor de eigen frustratie. Als je daar elke keer uitgebreid op ingaat, versterk je het gedrag. De klager krijgt wat hij zoekt: een podium.
Maar wat gebeurt er als je anders reageert? Als je niet meteen in de verdediging schiet, niet probeert te overtuigen, maar simpelweg erkent wat je hoort zonder er verder op in te gaan? Als je zegt: Ik hoor je. Bedankt voor je input. En vervolgens gewoon doorgaat met wat je aan het doen was?
Dan valt er niets meer te winnen.
Het betekent niet dat je onverschillig bent. Het betekent dat je de regie houdt over waar jouw energie naartoe gaat. En dat is iets wat veel mensen die met verandering bezig zijn vergeten. Ze raken verstrikt in het overtuigen, het uitleggen, het proberen iedereen mee te krijgen. Terwijl soms het beste wat je kunt doen, is: niet meedoen met het spel.
Natuurlijk werkt dit niet altijd. Soms zit er achter weerstand een reële zorg die je juist wel moet horen. Maar het verschil zit hem in herkennen wanneer iemand echt iets te zeggen heeft, en wanneer het gedrag vooral draait om aandacht of controle.
Die hijger had geen boodschap. Hij zocht een reactie. Mijn huisgenoten gaven hem die reactie, ik niet. En daarmee stopte het.
Hetzelfde geldt voor verandering op je werk. Als je merkt dat je steeds weer in dezelfde discussies verzeild raakt, steeds weer dezelfde weerstand tegenkomt zonder dat er beweging komt, vraag jezelf dan eens af: speel ik mee in een patroon dat ik eigenlijk wil doorbreken?
Soms is de krachtigste verandering die je kunt maken, simpelweg: stoppen met reageren zoals verwacht wordt.