Ik zit aan het ontbijt in een hotel. Twee tafels verder zit een groep van vier, drie vrouwen en een man. Ze delen verhalen over hun kinderen op redelijk luide toon. Dan maakt de man een opmerking over zijn zoon en hij start met “de moeder van mijn zoon”.
Ik voel het meteen. Een ongemakkelijk gevoel dat ergens in mijn maag begint en langzaam omhoog kruipt. Want de moeder van zijn zoon is ooit zijn partner geweest. Ze hebben lief en leed met elkaar gedeeld. Ze hebben samen een kind gekregen, waarschijnlijk samen dromen gehad over hun toekomst. En nu ineens is er blijkbaar sprake van zo’n breuk in die verbinding dat hij haar alleen nog op deze manier kan beschrijven. Niet meer bij naam, niet meer als de persoon die ze was in hun gezamenlijke verhaal. Alleen nog een functie: de moeder van mijn zoon.
Zijn tafelgenoten lijken er niet van op te kijken. Het gesprek gaat gewoon door. Maar voor iemand die dagelijks bezig is met het leggen van verbindingen tussen mensen zoals ik roept het bijna een fysiek gevoel op. Ik merk dat ik mijn adem inhoud. Hoe kom je op zo’n punt? Wanneer wordt iemand die je ooit heel dierbaar was gereduceerd tot een rol?
En dan besef ik dat ik dit vaker zie. Niet in privérelaties, maar in organisaties waar ik werk. Die collega die eerst je bondgenoot was in een verandertraject en nu “die van HR” is geworden. Of die manager die eerst meedacht en nu “het management” is. Of die afdeling waar je eerst samen mee optrok en die nu “die anderen” zijn.
Het gebeurt sneller dan je denkt. Een meningsverschil dat niet wordt uitgesproken. Een verwachting die niet wordt uitgesproken en dus niet wordt waargemaakt. Een beslissing waar je het niet mee eens bent maar waar je geen ruimte voelt om het over te hebben. En voor je het weet zijn mensen geen mensen meer, maar posities. Functies. Kampen.
Ik zie het zo vaak in verandertrajecten. Er is een groep die “voor” is en een groep die “tegen” is. Alsof het zo simpel is. Alsof mensen niet genuanceerd kunnen denken, niet kunnen twijfelen, niet tegelijkertijd enthousiast en bang kunnen zijn. We reduceren elkaar tot standpunten in plaats van dat we blijven zien dat we allemaal mensen zijn die het beste voorhebben met de organisatie, met onze collega’s, met onszelf.
En dan gaat het mis. Dan ontstaat er weerstand die eigenlijk helemaal geen weerstand is, maar onuitgesproken pijn. Dan lopen veranderingen vast, niet omdat mensen niet willen, maar omdat ze zich niet gehoord voelen. Omdat ze gereduceerd zijn tot “die lastige afdeling” of “die moeilijke collega” in plaats van dat iemand de moeite neemt om te vragen: wat zit er nou echt achter je zorgen?
Ik denk terug aan de man in het hotel. En ik vraag me af wat er gebeurd zou zijn als hij op een ander moment in die relatie had durven zeggen wat er echt speelde. Als zij dat had gedurfd. Als ze samen de moeite hadden genomen om door die moeilijke gesprekken heen te gaan in plaats van ze te vermijden tot het te laat was.
Want dat is het punt. In relaties en in organisaties. We vermijden de moeilijke gesprekken tot ze zo groot worden dat we alleen nog maar posities kunnen innemen. Tot we elkaar niet meer zien als mensen met verhalen, maar als obstakels die we moeten omzeilen.
Ik gun iedereen die bezig is met verandering om dit niet te laten gebeuren. Om de moeite te nemen om verbinding te houden, juist als het moeilijk wordt. Om te blijven vragen naar wat er echt speelt en om mensen niet te reduceren tot hun standpunt of hun functie, maar ze te blijven zien als de volledige mens die ze zijn.
Want als we dat niet doen, dan eindigen we allemaal als die man in het hotel. Pratend over “de moeder van mijn zoon” in plaats van over de vrouw met wie we ooit een leven deelden. Of in organisaties: pratend over “die van HR” of “het management” in plaats van over Marieke of Peter, mensen met wie we ooit samen aan dezelfde kant stonden.
En dat is zonde. Van alle energie die we erin hebben gestoken. Van alle mooie dingen die we samen hadden kunnen bereiken. En van de verbinding die we ooit hadden.
Dus de volgende keer als je merkt dat je iemand reduceert tot een functie of een standpunt, stop dan even. Vraag jezelf af: wanneer is dit gebeurd? En belangrijker nog: wat heb ik nodig om deze persoon weer te zien als de mens die hij of zij is? Wat hebben wij nodig om het gesprek aan te gaan dat we al te lang hebben vermeden?
Want verandering lukt niet als we elkaar uit het oog verliezen. Verandering lukt alleen als we de moeite nemen om verbonden te blijven, juist als het moeilijk is.
Herken je dit? Heb je ook weleens gemerkt dat verbindingen in je organisatie langzaam afbrokkelen? Ik ga graag met je in gesprek. Stuur me een DM of mail naar patricia@bteken.nl.