Daar sta ik langs de kant van de weg met een klapband. Naast mij razen de auto’s door. Ik heb net mijn afspraak laten weten dat het wel een paar uur kan duren voordat ik er ben. Ze is gelukkig nog niet vertrokken, dus ze wacht mijn telefoontje af. Ik bel de ANWB, maar terwijl ik aan de telefoon zit zie ik ineens een wagen van Rijkswaterstaat de vluchtstrook oprijden. Ik handel het telefoontje af en loop naar de man toe. Hij was onderweg naar zijn ochtendkoffie, maar zag mijn probleem en besloot mij te helpen. In 5 minuten had hij een sleepdienst gebeld en de weg direct naast de vluchtstrook afgesloten. 5 minuten later kwam de sleepwagen al aanrijden en 10 minuten zat ik in de garage om mijn band te laten verwisselen. Een half uur nadat ik gestopt was op de vluchtstrook was ik alweer onderweg.
Ik moet eerlijk bekennen dat ik even moest glimlachen om mijn eigen pessimisme. Ik had mijn afspraak al afgebeld met het verhaal dat het uren zou duren. In mijn hoofd zag ik mezelf al urenlang langs de snelweg staan wachten, met alle stress en frustratie die daarbij hoort. Maar de werkelijkheid was zo veel vriendelijker dan ik had verwacht.
Het is eigenlijk een heerlijk gevoel wanneer de werkelijkheid je positief verrast. Wanneer je verwachtingen negatiever zijn dan wat er daadwerkelijk gebeurt, voel je je beloond. Die medewerker van Rijkswaterstaat had helemaal geen verplichting om mij te helpen, maar deed het gewoon omdat hij zag dat ik in de problemen zat. Dat soort menselijkheid en spontane hulpvaardigheid doet je geloven dat er nog veel goeds in de wereld is.
Maar ik merk steeds weer dat dit mechanisme bij veranderprocessen vaak omgekeerd werkt. Daar zijn onze verwachtingen meestal veel te optimistisch. We denken dat die nieuwe werkwijze binnen een maand volledig geïmplementeerd is. We verwachten dat collega’s enthousiast zullen reageren op ons voorstel voor een andere aanpak. We gaan ervan uit dat die nieuwe software meteen soepel zal draaien en iedereen er blij mee zal zijn.
En dan komt de werkelijkheid
De implementatie duurt drie keer zo lang als gepland. Collega’s reageren terughoudend of met weerstand. De software heeft kinderziektes en mensen mopperen dat het oude systeem toch beter was. Iedere keer weer die teleurstelling, die frustratie dat het niet gaat zoals je hoopte.
Het rare is dat we bij autopech automatisch rekening houden met het ergste scenario, maar bij veranderprocessen vaak het beste scenario als uitgangspunt nemen. Terwijl verandering nou net één van de moeilijkste dingen is die er bestaat. Mensen hechten aan gewoontes, systemen hebben hun eigen logica en cultuurverandering vraagt tijd. Veel tijd.
Ik ben de afgelopen jaren een stuk realistischer geworden in mijn verwachtingen rond verandertrajecten. Niet cynisch, maar wel eerlijk over wat er allemaal kan gebeuren. En dat helpt enorm. Wanneer je rekening houdt met weerstand, kinderziektes en tegenslagen, ben je beter voorbereid. Je plant meer tijd in, je anticipeert op obstakels en je communiceert eerlijker over wat er allemaal bij komt kijken.
Maar het belangrijkste is misschien wel dat je ruimte houdt voor de positieve verrassingen. Want die zijn er ook. Die collega die ineens enthousiast wordt en meedenkt. Dat proces dat toch sneller loopt dan verwacht. Die doorbraak die je niet had zien aankomen.
Dus mijn tip
Maak bij je volgende veranderproject een realistische planning. Reken niet op het beste scenario, maar ook niet op het slechtste. Neem de tijd om met je team te bespreken wat er allemaal mis kan gaan en hoe jullie daarmee om willen gaan. En vergeet niet om ook ruimte te houden voor de dingen die wél meevallen.
Want net zoals die medewerker van Rijkswaterstaat onverwacht stopte om mij te helpen, zijn er in veranderprocessen ook altijd mensen die je positief verrassen. Collega’s die meedenken, oplossingen die beter uitpakken dan verwacht, en doorbraken die komen op momenten dat je ze het minst verwacht.
Het maakt veranderen een stuk minder frustrerend en veel meer een avontuur waar je samen in stapt.
Zit je vast in een verandertraject waar de teleurstellingen zich opstapelen? Neem gerust contact op. Ik ga graag met je in gesprek over hoe je realistischer kunt plannen zonder je dromen uit het oog te verliezen.